​Een nostalgische spiegel - gezicht op het kasteel van Egmond

De schilderkunst uit de zeventiende eeuw heeft de naam een spiegel te zijn van het dagelijks leven. Tafereeltjes van gewone mensen in hun alledaagse omgeving kwamen in de plaats van de verheven Middeleeuwse heiligenvoorstellingen. Maar pas op: niet alles is wat het lijkt.

Ruïnes
Deze paneeltjes stellen de zaken mooier voor dan ze op dat moment waren. In de periode waarin de paneeltjes werden geschilderd, waren zowel het kasteel (hier weergegeven) als de abdij (zie 'Van der Heck 2) tot ruïnes vervallen. Dat we beide gebouwen op de schilderijen nog in vol ornaat kunnen bewonderen, komt omdat de paneeltjes niet naar werkelijkheid zijn geschilderd. Nicolaes Jacobsz van der Heck gebruikte als voorbeeld twee schilderijen van de Zuid-Nederlandse Gilles de Saen. Deze had het kasteel en de abdij rond 1600 op deze wijze afgebeeld, hoewel ook toen slechts ruïnes te zien waren.

Het kasteel van Egmond
Het schilderij 'Gezicht op het kasteel van Egmond' is wergegeven 'in welstand', een statig gebouw vol torens en kantelen, omgeven door een slotgracht, met links de kasteelkerk en een aantal boerderijen. Rechts op de achtergrond ligt de stad Alkmaar. We zien de bekende gebouwen zich aftekenen tegen de lucht: de Grote Sint Laurenskerk, de Kapelkerk en de Waag. 

Door wie De Saen zich op zijn beurt heeft laten inspireren is niet bekend. In elk geval moet de onbekende kunstenaar zijn werk hebben gedaan vóór 1574. In dat jaar werden beide gebouwen (het kasteel en de abdij) gecontroleerd gesloopt en onbewoonbaar gemaakt, om te voorkomen dat het bolwerken van de Spanjaarden zouden worden.

Gezicht op het kasteel van Egmond
Nicolaes Jacobsz van der Heck
Olieverf op paneel (32,7 x 73,9 cm)